ಯಾವ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಪ್ರಾಣಿ ಅಥವಾ ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆಯೋ, ಅದನ್ನು ಕರ್ತೃ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಕರ್ತೃವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಥಮಾ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.
ಉದಾಹರಣೆ— । — ಶ್ರಾವಕನು ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಇಲ್ಲಿ ‘’ ಎಂಬ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮಾಡುವವನು ‘’. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಕರ್ತೃ ಕಾರಕವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಥಮಾ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ.
ಕರ್ಮಣಿ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಬಳಕೆ :- ಕರ್ಮಣಿ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಕರ್ತರಿ ಪ್ರಯೋಗದ ಕರ್ಮವು ಪ್ರಥಮಾ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರಬಹುದು ಹಾಗೂ ಕರ್ತೃವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತೃತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಉದಾಹರಣೆ—
। — ಶಿಷ್ಯನು ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಓದುತ್ತಾನೆ. (ಕರ್ತರಿ ಪ್ರಯೋಗ)
। — ಶಿಷ್ಯನಿಂದ ಪುಸ್ತಕವು ಓದಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. (ಕರ್ಮಣಿ ಪ್ರಯೋಗ)
ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಯಮ—
ಕರ್ತರಿ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಕರ್ತೃ — ಪ್ರಥಮಾ, ಕರ್ಮ — ದ್ವಿತೀಯಾ.
ಕರ್ಮಣಿ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮ — ಪ್ರಥಮಾ, ಕರ್ತೃ — ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತೃತೀಯಾ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾರಕವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಾಗ ವಿಭಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಕ್ರಿಯಾಪದ ಮತ್ತು ವಾಕ್ಯದ ಅರ್ಥವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಬೇಕು.
ಪ್ರಥಮಾ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಇತರ ಬಳಕೆಗಳು
1. ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥ ಹಾಗೂ ಲಿಂಗವನ್ನು ತಿಳಿಸುವಲ್ಲಿ :- ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲು ಪ್ರಥಮಾ ರೂಪವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
— ಪುಲ್ಲಿಂಗ — ದಡ
— ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ — ದಡ
— ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ — ದಡ
2. ಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ :-
— ಪುಲ್ಲಿಂಗ
— ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ
— ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ
— ಪುಲ್ಲಿಂಗ
— ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ
— ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ
3. ಪರಿಮಾಣ ಅಥವಾ ಅಳತೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುವಲ್ಲಿ :- । — ಒಂದು ಸೇರು ಗೋಧಿ.
4. ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುವಲ್ಲಿ :-
— ಒಂದು
— ಮೂರು
5. ಸಂಬೋಧನದಲ್ಲಿ :- ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಕರೆಯುವಾಗ ಅಥವಾ ಸಂಬೋಧಿಸುವಾಗಲೂ ಪ್ರಥಮಾ ರೂಪಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
ಉದಾಹರಣೆ— ! ! !
ಸಾರಾಂಶ:- ಪ್ರಥಮಾ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಬಳಕೆಗಳು—
ಕರ್ತೃವನ್ನು ತಿಳಿಸುವಲ್ಲಿ.
ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥ ಹಾಗೂ ಲಿಂಗವನ್ನು ತಿಳಿಸುವಲ್ಲಿ.
ಪರಿಮಾಣ ಅಥವಾ ಅಳತೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುವಲ್ಲಿ.
ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುವಲ್ಲಿ.
ಸಂಬೋಧನದಲ್ಲಿ.
ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು :- ಪ್ರಶ್ನೆ 1. ಸರಿಯಾದ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಆರಿಸಿ—
ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮಾಡುವವನನ್ನು ಏನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ?
ಕರ್ಮ (ಖ) ಕರ್ತೃ (ಗ) ಕರಣ (ಘ) ಸಂಪ್ರದಾನ
ಕರ್ತೃವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಾವ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ?
ಪ್ರಥಮಾ (ಖ) ದ್ವಿತೀಯಾ (ಗ) ತೃತೀಯಾ (ಘ) ಚತುರ್ಥೀ
ಕರ್ತರಿ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮವು ಯಾವ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ?
ಪ್ರಥಮಾ (ಖ) ದ್ವಿತೀಯಾ (ಗ) ಪಂಚಮೀ (ಘ) ತೃತೀಯಾ
ಕರ್ಮಣಿ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಕರ್ತೃವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಯಾವ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ?
ಪ್ರಥಮಾ (ಖ) ತೃತೀಯಾ (ಗ) ಸಪ್ತಮೀ (ಘ) ಪಂಚಮೀ
‘’ ಎಂಬುದರ ಅರ್ಥ—
ಒಂದು (ಖ) ಎರಡು (ಗ) ಮೂರು (ಘ) ನಾಲ್ಕು
ಪ್ರಶ್ನೆ 2. ಸರಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿಸಿ ಬರೆಯಿರಿ—
| ಪ್ರಾಕೃತ ರೂಪ | ಅರ್ಥ | ಸರಿಯಾದ ಜೋಡಿಯನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ |
|---|---|---|
| 1. | (ಕ) ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ | |
| 2. | (ಖ) ಮೂರು | |
| 3. | (ಗ) ಪುಲ್ಲಿಂಗ | |
| 4. | (ಘ) ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ | |
| 5. | (ಙ) ಒಂದು |
ಪ್ರಶ್ನೆ 3. ಬಿಟ್ಟ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ತುಂಬಿರಿ—
ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮಾಡುವವನನ್ನು ______ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
ಕರ್ತೃವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ______ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.
ಕರ್ತರಿ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮವು ______ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.
ಕರ್ಮಣಿ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮವು ______ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರಬಹುದು.
‘ ’ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ______ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ 4. ಸರಿ ಅಥವಾ ತಪ್ಪು ಬರೆಯಿರಿ—
ಕರ್ತೃ ಎಂದರೆ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮಾಡುವವನು.
ಕರ್ತರಿ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಕರ್ತೃವು ದ್ವಿತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.
ಕರ್ಮಣಿ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಕರ್ತೃವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತೃತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.
‘’ ಎಂಬುದು ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗದ ರೂಪ.
ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುವಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಥಮಾ ವಿಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ 5. ಕನ್ನಡದಿಂದ ಪ್ರಾಕೃತಕ್ಕೆ ಅನುವಾದ ಮಾಡಿ—
ಶ್ರಾವಕನು ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಶಿಷ್ಯನು ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಓದುತ್ತಾನೆ.
ಮುನಿಯು ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
ಒಂದು ಸೇರು ಗೋಧಿ.
ಮೂವರು ಶಿಷ್ಯರು.