ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ
ಪಾಠಗಳು

ಪಾಠ 14

ಕೃದಂತ

ಅಡಿಗೆರೆ ಇರುವ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಕೃತ ಶಬ್ದವನ್ನು ಒತ್ತಿ, ಅದು ಏನೆಂದು ನೋಡಿ.

ಕೃದಂತ - ಕ್ರಿಯಾಪದದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಯ ಸೇರಿದಾಗ ಯಾವ ವಿಶೇಷಣ ಅಥವಾ ಅವ್ಯಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಅದನ್ನು ಕೃದಂತ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ವರ್ತಮಾನ ಕೃದಂತ

1. ವರ್ತಮಾನ ಕೃದಂತದ ಪರಿಚಯ :- ಪ್ರಾಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ‘ನಗುತ್ತಿರುವ’, ‘ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರುವ’, ‘ಕುಣಿಯುತ್ತಿರುವ’, ‘ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುವ’, ‘ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ’ ಮುಂತಾದ ಭಾವಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ವರ್ತಮಾನ ಕೃದಂತವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕ್ರಿಯಾಪದಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ವರ್ತಮಾನ ಕೃದಂತವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವರ್ತಮಾನ ಕೃದಂತ ಶಬ್ದಗಳು ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷಣದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವ ನಾಮಪದಕ್ಕಾಗಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಇವುಗಳ ಲಿಂಗ, ವಚನ ಮತ್ತು ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಉದಾಹರಣೆ—

— ನಗುತ್ತಿರುವ

— ಕುಣಿಯುತ್ತಿರುವ

— ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುವ

— ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ

— ಅರಳುತ್ತಿರುವ

2. ವರ್ತಮಾನ ಕೃದಂತವನ್ನು ರಚಿಸುವ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು :- ವರ್ತಮಾನ ಕೃದಂತವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಧಾತುಅರ್ಥ ಪ್ರತ್ಯಯದಿಂದ ರೂಪ ಪ್ರತ್ಯಯದಿಂದ ರೂಪ
ನಗುವುದು
ಕುಣಿಯುವುದು
ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುವುದು
ಬೆಳೆಯುವುದು
ಅರಳುವುದು
ನಿದ್ರಿಸುವುದು

ಗಮನಿಸಿ— ಈ ರೂಪಗಳ ಅರ್ಥ— ನಗುತ್ತಿರುವ, ಕುಣಿಯುತ್ತಿರುವ, ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುವ, ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ, ಅರಳುತ್ತಿರುವ ಹಾಗೂ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರುವ.

3. ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವರ್ತಮಾನ ಕೃದಂತದ ರೂಪಗಳು :- ವರ್ತಮಾನ ಕೃದಂತವು ವಿಶೇಷಣದಂತೆ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದರ ರೂಪವು ವಿಶೇಷ್ಯ ಶಬ್ದದ ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.

(ಅ) ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ಏಕವಚನ, ಪ್ರಥಮಾ ವಿಭಕ್ತಿ

ಉದಾಹರಣೆ— ಬಾಲಕನು ನಗುತ್ತಾ ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

— ನಗುತ್ತಿರುವ ಬಾಲಕ.

— ನಗುತ್ತಿರುವ ಬಾಲಕ.

ವಾಕ್ಯ— ।

(ಆ) ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ, ಏಕವಚನ, ಪ್ರಥಮಾ ವಿಭಕ್ತಿ

ಉದಾಹರಣೆ— ಹೂವು ಅರಳುತ್ತಾ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

— ಅರಳುತ್ತಿರುವ ಹೂವು.

— ಅರಳುತ್ತಿರುವ ಹೂವು.

ವಾಕ್ಯ— ।

(ಇ) ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ, ಏಕವಚನ, ಪ್ರಥಮಾ ವಿಭಕ್ತಿ :- ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗವನ್ನು ರಚಿಸಲು ವರ್ತಮಾನ ಕೃದಂತಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಉದಾಹರಣೆ— ಬಾಲಕಿಯು ಕುಣಿಯುತ್ತಾ ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಾಳೆ.

— ಕುಣಿಯುತ್ತಿರುವ ಬಾಲಕಿ.

— ಕುಣಿಯುತ್ತಿರುವ ಬಾಲಕಿ.

ವಾಕ್ಯ— ।

4. ವಚನಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವರ್ತಮಾನ ಕೃದಂತದ ರೂಪಗಳು

ವರ್ತಮಾನ ಕೃದಂತದ ರೂಪಗಳು ಏಕವಚನ ಮತ್ತು ಬಹುವಚನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ.

ಲಿಂಗಏಕವಚನಬಹುವಚನ
ಪುಲ್ಲಿಂಗ / /
ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ / /
ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ / /

ಉದಾಹರಣೆ—

ಜೈನ ದರ್ಶನ ಹಾಗೂ ನೈತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಈ ರೀತಿ ನೀಡಬಹುದು—

1.

। — ಸಾಧುವು ಧರ್ಮವನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾ ಆಚರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

2.

। — ಸಾಧುಗಳು ಅಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ ವಿಹರಿಸುತ್ತಾರೆ.

3.

। — ಕರ್ಮವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಜೀವವು ದುಃಖವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.

4.

। — ದಾನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಶ್ರಾವಕರು ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

5. ವಿಭಕ್ತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾದ ಪ್ರಯೋಗ :- ವರ್ತಮಾನ ಕೃದಂತವು ವಿಶೇಷಣವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಯಾವ ನಾಮಪದದೊಂದಿಗೆ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿಯೇ ವಿಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಉದಾಹರಣೆ—

- ಪ್ರಾಕೃತ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಓದುತ್ತಿರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ

- ಪ್ರಾಕೃತ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಓದುತ್ತಿರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯನ್ನು

- ಪ್ರಾಕೃತ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಓದುತ್ತಿರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಿಂದ

ಅಂದರೆ, ನಾಮಪದದ ವಿಭಕ್ತಿ ಬದಲಾದಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೃದಂತದ ರೂಪವೂ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.

6. ಕಾಲಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾದ ಪ್ರಯೋಗ :- ವರ್ತಮಾನ ಕೃದಂತದ ಮೂಲ ಅರ್ಥವು ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಕ್ರಿಯೆ; ಆದರೆ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಇತರ ಕಾಲಗಳೊಂದಿಗೂ ಇದರ ಪ್ರಯೋಗವಾಗಬಹುದು.

ಉದಾಹರಣೆ—

1.

ಮುನಿಗಳು ಧರ್ಮದ ಉಪದೇಶ ನೀಡುತ್ತಾ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ. — ವರ್ತಮಾನ ಕಾಲ

2.

ಮುನಿಗಳು ಧರ್ಮದ ಉಪದೇಶ ನೀಡುತ್ತಾ ನಡೆಯಲಿ. — ವಿಧ್ಯರ್ಥ ಅಥವಾ ಆಜ್ಞಾರ್ಥ

3.

ಮುನಿಗಳು ಧರ್ಮದ ಉಪದೇಶ ನೀಡುತ್ತಾ ನಡೆದರು. — ಭೂತ ಕಾಲ

4.

ಮುನಿಗಳು ಧರ್ಮದ ಉಪದೇಶ ನೀಡುತ್ತಾ ನಡೆಯುವರು. — ಭವಿಷ್ಯತ್ ಕಾಲ

ಹೀಗೆ ಕೃದಂತದೊಂದಿಗೆ ಬಳಸಲಾದ ಮುಖ್ಯ ಕ್ರಿಯಾಪದ ಮತ್ತು ವಾಕ್ಯದ ಸಂದರ್ಭದಿಂದ ಕಾಲದ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ.

7. ನೆನಪಿಡಬೇಕಾದ ಅಂಶಗಳು

1.

ವರ್ತಮಾನ ಕೃದಂತವು ಕ್ರಿಯಾಪದದಿಂದ ರಚನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

2.

ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ಮತ್ತು .

3.

ಇದು ನಗುತ್ತಿರುವ, ಕುಣಿಯುತ್ತಿರುವ, ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರುವ ಮುಂತಾದ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

4.

ವರ್ತಮಾನ ಕೃದಂತವು ವಿಶೇಷಣದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.

5.

ಇದರ ರೂಪಗಳು ಲಿಂಗ, ವಚನ ಮತ್ತು ವಿಭಕ್ತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ.

6.

ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

7.

ಇದನ್ನು ವರ್ತಮಾನ, ಭೂತ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯತ್ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬಳಸಬಹುದು.

ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

ಪ್ರಶ್ನೆ 1. ಸರಿಯಾದ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಆರಿಸಿ—

1. ವರ್ತಮಾನ ಕೃದಂತದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು—

(ಕ)

, (ಖ) , (ಗ) , (ಘ) ,

2. ಎಂಬುದರ ಅರ್ಥ—

(ಕ)

ನಕ್ಕು (ಖ) ನಗುತ್ತಿರುವ (ಗ) ನಗಲು (ಘ) ನಗುತ್ತಾ

3. ವರ್ತಮಾನ ಕೃದಂತವು ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ?

(ಕ)

ವಿಶೇಷಣ (ಖ) ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷಣ (ಗ) ಅವ್ಯಯ (ಘ) ನಾಮಪದ

4. ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಾವ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ?

(ಕ)

(ಖ) (ಗ) (ಘ)

5. ಎಂಬುದರ ಅರ್ಥ—

(ಕ)

ಅರಳುತ್ತಿರುವ (ಖ) ಅರಳಿ (ಗ) ಅರಳಲು (ಘ) ಅರಳಿದ

ಪ್ರಶ್ನೆ 2. ಸರಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿಸಿ ಬರೆಯಿರಿ—

ಪ್ರಾಕೃತ ರೂಪಅರ್ಥಸರಿಯಾದ ಜೋಡಿಯನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ
1. (ಕ) ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ
2. (ಖ) ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರುವ
3. (ಗ) ನಗುತ್ತಿರುವ
4. (ಘ) ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುವ
5. (ಙ) ಕುಣಿಯುತ್ತಿರುವ

ಪ್ರಶ್ನೆ 3. ಬಿಟ್ಟ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ತುಂಬಿರಿ—

1.

ವರ್ತಮಾನ ಕೃದಂತದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ______ ಮತ್ತು ______ ಆಗಿವೆ.

2.

ಎಂಬುದರ ಅರ್ಥ ______ ಎಂದು.

3.

ವರ್ತಮಾನ ಕೃದಂತವು ______ದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.

4.

ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ______ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

5.

ವರ್ತಮಾನ ಕೃದಂತದ ರೂಪಗಳು ______, ______ ಮತ್ತು ವಿಭಕ್ತಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 4. ಕೆಳಗಿನ ಧಾತುಗಳಿಂದ ವರ್ತಮಾನ ಕೃದಂತದ ರೂಪಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ—

1.

2.

3.

4.

5.

ಪ್ರಶ್ನೆ 5. ಕನ್ನಡದಿಂದ ಪ್ರಾಕೃತಕ್ಕೆ ಅನುವಾದ ಮಾಡಿ—

1.

ಸಾಧುವು ಧರ್ಮದ ಉಪದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

2.

ಶ್ರಾವಕನು ದಾನ ನೀಡುತ್ತಾ ಮಂದಿರಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.

3.

ಮುನಿಯು ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುತ್ತಾ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

4.

ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು ಪ್ರಾಕೃತ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಓದುತ್ತಾ ಕಲಿಯುತ್ತಾನೆ.

5.

ಬಾಲಕನು ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಾನೆ.