1. ಸಂಬೋಧನ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಅರ್ಥ :- ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ, ವಸ್ತು ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಕೂಗಿದಾಗ, ಕರೆದಾಗ ಅಥವಾ ಅದನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಸಂಬೋಧಿಸಿ ಏನಾದರೂ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದಾಗ ಸಂಬೋಧನ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಮೂಲಕ ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಕರೆಯುವ, ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯುವ, ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡುವ ಅಥವಾ ಉಪದೇಶ ನೀಡುವ ಭಾವವು ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಂಬೋಧನಕ್ಕೆ ಕ್ರಿಯಾಪದದೊಂದಿಗೆ ನೇರ ಸಂಬಂಧವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಬೋಧಿಸಲಾದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ವಸ್ತುವನ್ನು ಸಂಬೋಧನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ—
! — ಹೇ ಮುನಿಯೇ!
! — ಹೇ ಆಚಾರ್ಯರೇ!
! — ಹೇ ಶ್ರಾವಕನೇ!
! — ಹೇ ಶಿಷ್ಯನೇ!
2. ಸಂಬೋಧನ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರಯೋಗ :- ಸಂಬೋಧನದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ‘’, ‘’, ‘’ ಮುಂತಾದ ಸಂಬೋಧನಸೂಚಕ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬೋಧಿಸಲಾದ ನಾಮಪದದ ಸಂಬೋಧನ ರೂಪವು ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ—
! — ಹೇ ದೇವಾ!
! — ಹೇ ಭಗವಂತನೇ!
! — ಹೇ ಮುನಿಯೇ!
! — ಹೇ ಬಂಧುವೇ!
3. ಏಕವಚನ ಮತ್ತು ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಸಂಬೋಧನ :- ಸಂಬೋಧನದ ರೂಪವು ಶಬ್ದದ ಲಿಂಗ, ವಚನ ಹಾಗೂ ಶಬ್ದಾಂತಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ—
! — ಹೇ ಬಾಲಕನೇ!
! — ಹೇ ಬಾಲಕಿಯರೇ!
! — ಹೇ ಮುನಿಯೇ!
! — ಹೇ ಸಾಧುಗಳೇ!
4. ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಬೋಧನದ ಪ್ರಯೋಗ :-
! । — ಹೇ ಮುನಿಯೇ! ಧರ್ಮದ ಉಪದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿ.
! । — ಹೇ ಶಿಷ್ಯನೇ! ಗುರುಗಳ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳು.
! । — ಹೇ ಶ್ರಾವಕನೇ! ಜೀವದಯೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸು.
! । — ಹೇ ಭಗವಂತನೇ! ಮೋಕ್ಷಮಾರ್ಗವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ.
! । — ಹೇ ಸಜ್ಜನರೇ! ಸತ್ಯ ವಚನವನ್ನು ನುಡಿಯಿರಿ.
5. ವಿಶೇಷ ಅಂಶ :- ಸಂಬೋಧನ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾರನ್ನಾದರೂ ನೇರವಾಗಿ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಇತರ ವಿಭಕ್ತಿಗಳಂತೆ ಕಾರಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಸಂಬೋಧನದ ರೂಪವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಥಮಾ ವಿಭಕ್ತಿಯ ರೂಪಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಶಬ್ದದ ರೂಪ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಬೋಧನ ಪ್ರಯೋಗದ ಕಡೆಗೆ ಗಮನ ಕೊಡುವುದು ಅಗತ್ಯ.
ಅಭ್ಯಾಸ :-
1. ಬಿಟ್ಟ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ತುಂಬಿರಿ
ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಕರೆಯಲು ಅಥವಾ ಸಂಬೋಧಿಸಲು ________ ವಿಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಂಬೋಧನಕ್ಕೆ ಕ್ರಿಯಾಪದದೊಂದಿಗೆ ________ ಸಂಬಂಧ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
‘ !’ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ‘’ ________ ಪದವಾಗಿದೆ.
2. ಸರಿಯಾದ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಆರಿಸಿ
‘ !’ ಎಂಬುದರ ಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ—
ಹೇ ಶಿಷ್ಯನೇ! (ಆ) ಹೇ ಆಚಾರ್ಯರೇ! (ಇ) ಹೇ ಸಾಧುವೇ! (ಈ) ಹೇ ಅರಿಹಂತರೇ!
‘ !’ ಎಂಬುದರ ಅರ್ಥ—
ಹೇ ಶ್ರಾವಕನೇ! (ಆ) ಹೇ ಮುನಿಯೇ! (ಇ) ಹೇ ಬಾಲಕನೇ! (ಈ) ಹೇ ಸಾಧುವೇ!
3. ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅನುವಾದ ಮಾಡಿ
! ।
! ।
! ।
4. ಕೆಳಗಿನ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಕೃತಕ್ಕೆ ಅನುವಾದ ಮಾಡಿ
ಹೇ ಮುನಿಯೇ! ಧರ್ಮದ ಉಪದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿ.
ಹೇ ಶಿಷ್ಯನೇ! ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳು.
ಹೇ ಶ್ರಾವಕನೇ! ಜೀವದಯೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸು.
5. ಕೆಳಗಿನ ಶಬ್ದಗಳ ಸಂಬೋಧನ ರೂಪವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ
ಮುನಿ
ಆಚಾರ್ಯ
ಶ್ರಾವಕ
ಶಿಷ್ಯ
ಸಾಧು