1. ಅಧಿಕರಣ ಕಾರಕದ ಅರ್ಥ :- ಕರ್ತೃವಿನ ಕ್ರಿಯೆಯ ಆಧಾರ ಅಥವಾ ಕರ್ಮದ ಆಧಾರವನ್ನು ಅಧಿಕರಣ ಕಾರಕ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಯಾವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ವಸ್ತು ಇರುತ್ತದೆಯೋ, ಅದನ್ನೂ ಅಧಿಕರಣ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅಧಿಕರಣ ಕಾರಕದಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ—
। — ಶ್ರಾವಕನು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಂದನೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
ಇಲ್ಲಿ ವಂದನೆ ಮಾಡುವ ಕ್ರಿಯೆಯ ಆಧಾರ ದೇವಾಲಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ‘’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿ ಬಂದಿದೆ.
। — ಬಾಲಕನು ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಾನೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಆಡುವ ಕ್ರಿಯೆಯ ಆಧಾರ ಉದ್ಯಾನ. ಆದ್ದರಿಂದ ‘’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿ ಬಂದಿದೆ.
2. ಒಂದು ಕಾರ್ಯ ನಡೆದ ಮೇಲೆ ಇನ್ನೊಂದು ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯುವುದು :- ಒಂದು ಕಾರ್ಯ ನಡೆದ ಮೇಲೆ ಇನ್ನೊಂದು ಕಾರ್ಯ ನಡೆದಾಗ, ಮೊದಲೇ ನಡೆದುಹೋದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಕರ್ಮಕ ಕ್ರಿಯಾಪದದ ಪ್ರಯೋಗವಾದಾಗ ವಾಕ್ಯವು ಕರ್ಮಣಿ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿಯೂ, ಅಕರ್ಮಕ ಕ್ರಿಯಾಪದದ ಪ್ರಯೋಗವಾದಾಗ ವಾಕ್ಯವು ಕರ್ತರಿ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿಯೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ—
(1) ಸಕರ್ಮಕ ಕ್ರಿಯಾಪದದ ಪ್ರಯೋಗ
। - ಶಿಷ್ಯರಿಂದ ಪಾಠವು ಓದಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಆಚಾರ್ಯರು ಸಂತುಷ್ಟರಾಗುತ್ತಾರೆ.
। - ಅವನಿಂದ ಪುಸ್ತಕವು ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಶಿಷ್ಯನು ಓದುತ್ತಾನೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ತೃವಿನಲ್ಲಿ ತೃತೀಯಾ ಹಾಗೂ ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಕೃದಂತಗಳಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರಯೋಗವಾಗಿದೆ.
(2) ಅಕರ್ಮಕ ಕ್ರಿಯಾಪದದ ಪ್ರಯೋಗ :-
। — ಚಂದ್ರನು ಉದಯಿಸಿದಾಗ ಕಮಲವು ಅರಳುತ್ತದೆ.
ಕರ್ತರಿ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಕರ್ತೃ ಮತ್ತು ಕೃದಂತಗಳಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.
(3) ಹೋಗು ಎಂಬ ಕ್ರಿಯಾಪದದ ಪ್ರಯೋಗ :- ಹೋಗು ಎಂಬ ಕ್ರಿಯಾಪದವನ್ನು ಎರಡೂ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಿಸಬಹುದು.
। — ಮುನಿಗಳು ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಶ್ರಾವಕರು ವಂದನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. (ಕರ್ತರಿ ಪ್ರಯೋಗ)
। — ಮುನಿಗಳು ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಶ್ರಾವಕರು ವಂದನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. (ಕರ್ಮಣಿ ಪ್ರಯೋಗ)
ಆದ್ದರಿಂದ ಕರ್ಮಣಿ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಕರ್ತೃವಿನಲ್ಲಿ ತೃತೀಯಾ ಹಾಗೂ ಕೃದಂತದಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಕರ್ತರಿ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಕರ್ತೃ ಮತ್ತು ಕೃದಂತಗಳಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.
3. ದ್ವಿತೀಯಾ ಮತ್ತು ತೃತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿಗಳ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ :- ದ್ವಿತೀಯಾ ಮತ್ತು ತೃತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿಗಳ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿಯೂ ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರಯೋಗವಾಗಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ—
। — ನಾನು ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. (ದ್ವಿತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ)
। — ಅವರಿಂದ ಧರ್ಮವು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಯಿತು. (ತೃತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ)
4. ಪಂಚಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ :- ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪಂಚಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿಯೂ ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ—
। — ನಗರದಿಂದ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ರಾಜನು ಬಂದನು. (ಪಂಚಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರಯೋಗದ ನಿಯಮ ಇಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಈ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಕೇವಲ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅನುವಾದದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಿರಿ.)
5. ಎಸೆಯುವ ಅರ್ಥದ ಕ್ರಿಯಾಪದಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಪ್ತಮೀ :- ಎಸೆಯುವ ಅರ್ಥದ ಕ್ರಿಯಾಪದಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ—
। — ಅವನು ಚೆಂಡನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಎಸೆಯುತ್ತಾನೆ.
। — ಬಾಲಕನು ಹೂವನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹಾಕುತ್ತಾನೆ.
ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಉದಾಹರಣೆಗಳು
। — ಮುನಿಗಳು ವನದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
। — ಶ್ರಾವಕರು ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ.
। — ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವು ಶೋಭಿಸುತ್ತದೆ.
। — ಜೀವವು ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
। — ಶಿಷ್ಯನು ಗುರುಕುಲದಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಾನೆ.
। — ಸಾಧುಗಳು ವಿಹಾರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಪಾಠಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಳಗಿನ ಅಭ್ಯಾಸ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡಬಹುದು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಮಗಳ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ, ವಿಭಕ್ತಿ-ಪ್ರಯೋಗ ಮತ್ತು ಅನುವಾದ—ಈ ಮೂರರ ಅಭ್ಯಾಸವೂ ಆಗುತ್ತದೆ.
ಅಭ್ಯಾಸ : ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿ
1. ಸರಿಯಾದ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಆರಿಸಿ
ಅಧಿಕರಣ ಕಾರಕ ಎಂದು ಯಾವುದನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ?
ಕ್ರಿಯೆಯ ಕರ್ತೃವನ್ನು (ಆ) ಕ್ರಿಯೆಯ ಆಧಾರವನ್ನು
ಕ್ರಿಯೆಯ ಸಾಧನವನ್ನು (ಈ) ಕ್ರಿಯೆಯ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು
ಅಧಿಕರಣ ಕಾರಕದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ?
ದ್ವಿತೀಯಾ (ಆ) ತೃತೀಯಾ (ಇ) ಪಂಚಮೀ (ಈ) ಸಪ್ತಮೀ
ಒಂದು ಕಾರ್ಯ ನಡೆದ ಮೇಲೆ ಇನ್ನೊಂದು ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಪದದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಭಕ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ?
ಪ್ರಥಮಾ (ಆ) ಚತುರ್ಥೀ (ಇ) ಸಪ್ತಮೀ (ಈ) ಸಂಬೋಧನ
ಎಸೆಯುವ ಅರ್ಥದ ಕ್ರಿಯಾಪದಗಳೊಂದಿಗೆ ಯಾವ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ?
ಸಪ್ತಮೀ (ಆ) ಪ್ರಥಮಾ (ಇ) ದ್ವಿತೀಯಾ (ಈ) ಷಷ್ಠೀ
ಸಮುದಾಯದೊಳಗಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರಯೋಗವಾಗಬಹುದು?
ಪ್ರಥಮಾ (ಆ) ಸಪ್ತಮೀ (ಇ) ಸಂಬೋಧನ (ಈ) ದ್ವಿತೀಯಾ
2. ಬಿಟ್ಟ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ತುಂಬಿರಿ
ಕ್ರಿಯೆಯ ಆಧಾರವನ್ನು ________ ಕಾರಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಅಧಿಕರಣ ಕಾರಕದಲ್ಲಿ ________ ವಿಭಕ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.
ಒಂದು ಕಾರ್ಯ ನಡೆದ ಮೇಲೆ ಇನ್ನೊಂದು ಕಾರ್ಯ ನಡೆದಾಗ ಮೊದಲ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಪದದಲ್ಲಿ ________ ವಿಭಕ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.
ಸಕರ್ಮಕ ಕ್ರಿಯಾಪದದ ಕರ್ಮಣಿ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಕರ್ತೃವಿನಲ್ಲಿ ________ ವಿಭಕ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.
ಎಸೆಯುವ ಅರ್ಥದ ಕ್ರಿಯಾಪದಗಳೊಂದಿಗೆ ________ ವಿಭಕ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.
3. ಕೆಳಗಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳ ಮುಂದೆ ಸತ್ಯ ಅಥವಾ ಅಸತ್ಯ ಎಂದು ಬರೆಯಿರಿ
ಅಧಿಕರಣ ಕಾರಕವು ಕ್ರಿಯೆಯ ಆಧಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಅಧಿಕರಣ ಕಾರಕದಲ್ಲಿ ಪಂಚಮೀ ವಿಭಕ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.
ಕರ್ತರಿ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಕರ್ತೃ ಮತ್ತು ಕೃದಂತಗಳಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿ ಬರಬಹುದು.
ಕರ್ಮಣಿ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಕರ್ತೃವಿನಲ್ಲಿ ತೃತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿ ಬರಬಹುದು.
ಎಸೆಯುವ ಕ್ರಿಯಾಪದದೊಂದಿಗೆ ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
4. ಕೆಳಗಿನ ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪದಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಅವುಗಳ ಕಾರಣವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ
।
।
।
।
।
5. ಕೆಳಗಿನ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅನುವಾದ ಮಾಡಿ
।
।
।
।
।
6. ಕೆಳಗಿನ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಕೃತಕ್ಕೆ ಅನುವಾದ ಮಾಡಿ
ಮುನಿಗಳು ವನದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಶ್ರಾವಕರು ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಬಾಲಕನು ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಾನೆ.
ಶಿಷ್ಯನು ಗುರುಕುಲದಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಾನೆ.
ಸಾಧುಗಳು ವಿಹಾರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.
7. ವಿಭಕ್ತಿ ಪರಿವರ್ತನೆ ಮಾಡಿ
ಕೆಳಗಿನ ಪದಗಳನ್ನು ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಿರಿ—