ಸಂಬಂಧ ಅಥವಾ ಷಷ್ಠೀ ವಿಭಕ್ತಿಯು ಕಾರಕವಲ್ಲ. ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠೀ ವಿಭಕ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕ್ರಿಯಾಪದದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಪ್ರಥಮಾ, ದ್ವಿತೀಯಾ ಮೊದಲಾದ ವಿಭಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಕ್ರಿಯಾಪದದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವಿರುತ್ತದೆ.
1. ಹೇತು ಅಥವಾ ಪ್ರಯೋಜನದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ :- ‘’ (ಪ್ರಯೋಜನ ಅಥವಾ ಕಾರಣ) ಶಬ್ದದೊಂದಿಗೆ ಷಷ್ಠೀ ವಿಭಕ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ. ‘’ ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಕಾರಣ ಅಥವಾ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಶಬ್ದ—ಎರಡನ್ನೂ ಷಷ್ಠೀ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ—
। — ಅವನು ಧರ್ಮದ ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕಾಗಿ ವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
- । — ಶ್ರಾವಕನು ಜೀವದಯೆಯ ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕಾಗಿ ದಾನವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ.
2. ‘’ ಶಬ್ದದೊಂದಿಗೆ ಸರ್ವನಾಮದ ಪ್ರಯೋಗ :- ಒಂದು ವೇಳೆ ‘’ ಶಬ್ದದೊಂದಿಗೆ ಸರ್ವನಾಮವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ್ದರೆ, ‘’ ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಸರ್ವನಾಮ—ಎರಡರಲ್ಲೂ ವಿಕಲ್ಪವಾಗಿ ತೃತೀಯಾ, ಪಂಚಮೀ ಅಥವಾ ಷಷ್ಠೀ ವಿಭಕ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ—
/ / । — ಅವನು ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತಾನೆ?
3. ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವಿನ ಆಯ್ಕೆ :- ಒಂದು ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವನ್ನು ಅದರ ವಿಶೇಷತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಆರಿಸಿದಾಗ, ಯಾವ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಅದರಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠೀ ಅಥವಾ ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ—
, । — ಶಿಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಆರ್ಜವ (ಸರಳತೆ) ಉತ್ತಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
4. ಆಶೀರ್ವಾದ ಮಾಡುವ ಇಚ್ಛೆಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ:- ಆಶೀರ್ವಾದ ಮಾಡುವ ಇಚ್ಛೆಯಿದ್ದಾಗ ‘’, ‘’, ‘’, ‘’, ‘’ ಮತ್ತು ಇವುಗಳ ಸಮಾನಾರ್ಥಕ ಶಬ್ದಗಳೊಂದಿಗೆ ಚತುರ್ಥೀ ಅಥವಾ ಷಷ್ಠೀ ವಿಭಕ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ—
। — ಶಿಷ್ಯನು ಚಿರಂಜೀವಿಯಾಗಲಿ.
। — ನಿನ್ನ ಕಲ್ಯಾಣವಾಗಲಿ.
। — ಸಜ್ಜನನ ಕುಶಲವಾಗಲಿ.
। — ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಸುಖವಾಗಲಿ.
। — ಎಲ್ಲರ ಹಿತವಾಗಲಿ.
5. ಇತರ ವಿಭಕ್ತಿಗಳ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠೀ ವಿಭಕ್ತಿ :- ದ್ವಿತೀಯಾ, ತೃತೀಯಾ ಮೊದಲಾದ ವಿಭಕ್ತಿಗಳ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿಯೂ ಷಷ್ಠೀ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ—
। — ನಾನು ಅರಿಹಂತರನ್ನು ವಂದಿಸುತ್ತೇನೆ. (ದ್ವಿತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠೀ)
। — ಚಿನ್ನದಿಂದ ಕಡಗವನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. (ತೃತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠೀ)
। — ಅವನು ನರಿಯಿಂದ ಹೆದರುತ್ತಾನೆ. (ಪಂಚಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠೀ)
। — ಅವನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕಂಕಣವಿದೆ. (ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠೀ)
6. ಸ್ಮರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ದಯೆ ತೋರುವುದು :- ಖೇದಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸುವುದು, ದಯೆ ತೋರುವುದು ಮೊದಲಾದ ಅರ್ಥವುಳ್ಳ ಕ್ರಿಯಾಪದಗಳೊಂದಿಗೆ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠೀ ವಿಭಕ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ—
। — ಅವನು ಆಚಾರ್ಯರ ಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
। — ಅವನು ದೀನ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ದಯೆ ತೋರುತ್ತಾನೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಿಸುವ ಕ್ರಿಯಾಪದದ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ದ್ವಿತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿಯೇ ಬರುತ್ತದೆ.
ಉದಾಹರಣೆ
। — ಸಾಧುವಿನ ಗುಣಗಳು ಅನಂತವಾಗಿರುತ್ತವೆ.
। — ಅರಿಹಂತರ ವಚನವು ಅಮೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
। — ಜೀವದ ಸ್ವಭಾವ ಜ್ಞಾನವಾಗಿದೆ.
। — ಸಜ್ಜನನ ಹೃದಯವು ನಿರ್ಮಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
। — ಮುನಿಯ ಚಾರಿತ್ರ್ಯವು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪೂಜನೀಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
। — ಧರ್ಮದ ಫಲ ಸುಖವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಷಷ್ಠೀ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಪಾಠಕ್ಕಾಗಿ ಆರು ಬಗೆಯ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಮಗಳ ತಿಳುವಳಿಕೆ, ವಿಭಕ್ತಿ-ಪ್ರಯೋಗ, ಉದಾಹರಣೆಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ಅನುವಾದವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಅಭ್ಯಾಸ :-
1. ಸರಿಯಾದ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಆರಿಸಿ
ಷಷ್ಠೀ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಯೋಗ ಯಾವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ?
ಕರ್ತೃ (ಆ) ಸಂಬಂಧ (ಇ) ಕರಣ (ಈ) ಸಂಪ್ರದಾನ
‘’ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥ—
ಸ್ಥಳ (ಆ) ಕಾರಣ ಅಥವಾ ಪ್ರಯೋಜನ (ಇ) ಸಮಯ (ಈ) ಸಾಧನ
ಸಮುದಾಯದೊಳಗಿಂದ ಯಾವುದಾದರೂ ವಸ್ತುವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಯಾವ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ?
ಪ್ರಥಮಾ (ಆ) ದ್ವಿತೀಯಾ (ಇ) ಷಷ್ಠೀ ಅಥವಾ ಸಪ್ತಮೀ (ಈ) ತೃತೀಯಾ
ಆಶೀರ್ವಾದದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಭಕ್ತಿಗಳ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ?
ಪ್ರಥಮಾ-ದ್ವಿತೀಯಾ (ಆ) ತೃತೀಯಾ-ಪಂಚಮೀ
ಚತುರ್ಥೀ-ಷಷ್ಠೀ (ಈ) ಸಪ್ತಮೀ-ಸಂಬೋಧನ
ದಯೆ ತೋರುವ ಕ್ರಿಯಾಪದದೊಂದಿಗೆ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರಯೋಗವಾಗಬಹುದು?
ಷಷ್ಠೀ (ಆ) ಪ್ರಥಮಾ (ಇ) ಸಪ್ತಮೀ (ಈ) ಸಂಬೋಧನ
2. ಬಿಟ್ಟ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ತುಂಬಿರಿ
ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಕ್ರಿಯಾಪದದೊಂದಿಗೆ ________ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
‘’ ಶಬ್ದದ ಪ್ರಯೋಗ ________ ಅಥವಾ ಪ್ರಯೋಜನದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.
ಸಮುದಾಯದೊಳಗಿಂದ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದಾಗ ________ ಅಥವಾ ________ ವಿಭಕ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.
ಆಶೀರ್ವಾದ ನೀಡುವ ಇಚ್ಛೆ ಇದ್ದಾಗ ಚತುರ್ಥೀ ಅಥವಾ ________ ವಿಭಕ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.
ದಯೆ ತೋರುವ ಕ್ರಿಯಾಪದದೊಂದಿಗೆ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ________ ವಿಭಕ್ತಿ ಬರಬಹುದು.
3. ಕೆಳಗಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳ ಮುಂದೆ ಸತ್ಯ ಅಥವಾ ಅಸತ್ಯ ಎಂದು ಬರೆಯಿರಿ
ಷಷ್ಠೀ ವಿಭಕ್ತಿಗೆ ಕ್ರಿಯಾಪದದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವಿರುತ್ತದೆ.
‘’ ಶಬ್ದದೊಂದಿಗೆ ಷಷ್ಠೀ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಮುದಾಯದೊಳಗಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠೀ ಮತ್ತು ಸಪ್ತಮೀ ಎರಡರ ಪ್ರಯೋಗವೂ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.
ಆಶೀರ್ವಾದದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಪ್ರಥಮಾ ವಿಭಕ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.
ದಯೆ ತೋರುವ ಕ್ರಿಯಾಪದದೊಂದಿಗೆ ಷಷ್ಠೀ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರಯೋಗವಾಗಬಹುದು.
4. ಕೆಳಗಿನ ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠೀ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ
।
।
।
।
।
5. ಕೆಳಗಿನ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅನುವಾದ ಮಾಡಿ
।
।
।
।
।
6. ಕೆಳಗಿನ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಕೃತಕ್ಕೆ ಅನುವಾದ ಮಾಡಿ
ಆಚಾರ್ಯರ ಗುಣಗಳು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿವೆ.
ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಕಲ್ಯಾಣವಾಗಲಿ.
ನಾನು ಅರಿಹಂತರ ವಂದನೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.
ಸಾಧುವಿನ ಚಾರಿತ್ರ್ಯವು ಪವಿತ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಧರ್ಮದ ಫಲವು ಸುಖವಾಗಿದೆ.