સીધા સામગ્રી પર જાઓ
પાઠ

પાઠ 20

સ્ત્રીલિંગ શબ્દો

કોઈ પણ રેખાંકિત પ્રાકૃત શબ્દ પર ટૅપ કરો અને જાણો કે તે શું છે.

જે નામ શબ્દોથી સ્ત્રી જાતિ અથવા સ્ત્રીલિંગનો બોધ થાય છે, તેમને સ્ત્રીલિંગ નામ શબ્દો કહે છે. ઉદાહરણ— (માતા), (લક્ષ્મી), (ગાય), (કથા).

સ્ત્રીલિંગ શબ્દોની ઓળખ :- પ્રાકૃત ભાષામાં સ્ત્રીલિંગ નામ શબ્દોનાં વિવિધ રૂપો મળે છે. તેમના અંતિમ સ્વરના આધારે મુખ્ય પ્રકારો આ પ્રમાણે છે—

2.

આકારાંત સ્ત્રીલિંગ – (કથા)

3.

ઇકારાંત સ્ત્રીલિંગ –

4.

ઈકારાંત સ્ત્રીલિંગ – (લક્ષ્મી)

5.

ઉકારાંત સ્ત્રીલિંગ – (ગાય)

ધ્યાન આપો— માત્ર શબ્દના અંતિમ વર્ણને જોઈને તેના લિંગનો નિર્ણય ન કરવો જોઈએ. શબ્દનું લિંગ તેના અર્થ અને વ્યાકરણિક પ્રયોગ પરથી સમજવું જોઈએ.

સ્ત્રીલિંગ શબ્દોનાં શબ્દરૂપો :- પ્રાકૃત ભાષામાં નામ શબ્દોનાં રૂપો આઠ વિભક્તિઓ તથા બે વચનો અનુસાર બને છે. સ્ત્રીલિંગ શબ્દોનાં કેટલાંક મુખ્ય રૂપો નીચે મુજબ છે—

અકારાંત સ્ત્રીલિંગ :

વિભક્તિએકવચનબહુવચન
પ્રથમા, ,
દ્વિતીયા, ,
તૃતીયા, , , ,
ચતુર્થી, , ,
પંચમી, , , , , , , , , ,
ષષ્ઠી, , ,
સપ્તમી, , ,
સંબોધન ! ! ! ! !

ઇકારાંત સ્ત્રીલિંગ : (મતિ)

વિભક્તિએકવચનબહુવચન
પ્રથમા, ,
દ્વિતીયા, ,
તૃતીયા, , , , ,
ચતુર્થી, , , ,
પંચમી, , , , , , , , , , ,
ષષ્ઠી, , , ,
સપ્તમી, , , ,
સંબોધન ! ! ! ! !

ઇકારાંત સ્ત્રીલિંગ :

વિભક્તિએકવચનબહુવચન
પ્રથમા, , , ,
દ્વિતીયા, , ,
તૃતીયા, , , , ,
ચતુર્થી, , , ,
પંચમી, , , , , , , , , , ,
ષષ્ઠી, , , ,
સપ્તમી, , , ,
સંબોધન ! ! ! ! !

ઉકારાંત સ્ત્રીલિંગ :

વિભક્તિએકવચનબહુવચન
પ્રથમા, ,
દ્વિતીયા, ,
તૃતીયા, , , , ,
ચતુર્થી, , , ,
પંચમી, , , , , , , , , , ,
ષષ્ઠી, , , ,
સપ્તમી, , , ,
સંબોધન ! ! ! ! !

ઉકારાંત સ્ત્રીલિંગ :

વિભક્તિએકવચનબહુવચન
પ્રથમા, ,
દ્વિતીયા, ,
તૃતીયા, , , , ,
ચતુર્થી, , , ,
પંચમી, , , , , , , , , , ,
ષષ્ઠી, , , ,
સપ્તમી, , , ,
સંબોધન ! ! ! !

સ્વાધ્યાય – પ્રશ્ન 1. સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો—

1.

‘’ શબ્દનો ગુજરાતી અર્થ છે—
(ક) માતા (ખ) લક્ષ્મી (ગ) ગાય (ઘ) કથા

2.

‘’ કયા પ્રકારનો સ્ત્રીલિંગ શબ્દ છે?
(ક) ઇકારાંત (ખ) ઈકારાંત (ગ) આકારાંત (ઘ) ઉકારાંત

3.

‘’ શબ્દનું દ્વિતીયા એકવચન રૂપ છે—
(ક) (ખ) (ગ) (ઘ)

4.

‘’ શબ્દનું દ્વિતીયા એકવચન રૂપ છે—
(ક) (ખ) (ગ) (ઘ)

5.

‘’ શબ્દનું પ્રથમા એકવચન રૂપ છે—
(ક) (ખ) (ગ) (ઘ)

પ્રશ્ન 2. ખાલી જગ્યા પૂરો—

1.

જે નામ શબ્દોથી સ્ત્રી જાતિ અથવા સ્ત્રીલિંગનો બોધ થાય છે, તેમને ______ કહે છે.

2.

‘’ શબ્દ ______ અંત સ્ત્રીલિંગ છે.

3.

‘’નો ગુજરાતી અર્થ ______ છે.

4.

‘’ શબ્દનો અર્થ ______ છે.

5.

‘’ શબ્દનું પ્રથમા એકવચન રૂપ ______ છે.

પ્રશ્ન 3. યોગ્ય જોડકાં જોડો—

વિભાગ ‘અ’વિભાગ ‘બ’યોગ્ય જોડ લખો
1. (ક) ગાય
2. (ખ) લક્ષ્મી
3. (ગ) કથા
4. (ઘ) મતિ
5. (ઙ) વધૂ

પ્રશ્ન 4. નીચેના શબ્દોના ગુજરાતી અર્થ લખો—

1.

2.

3.

પ્રશ્ન 5. નીચેના શબ્દોનું અંતિમ સ્વરના આધારે વર્ગીકરણ કરો—

, , , , ।

પ્રશ્ન 6. નીચેનાં રૂપોની વિભક્તિ અને વચન ઓળખો—

1.

2.

3.

4.

5.

પ્રશ્ન 7. નીચેના શબ્દોનાં અપેક્ષિત રૂપો લખો—

1.

– પ્રથમા એકવચન અને દ્વિતીયા એકવચન.

2.

– પ્રથમા એકવચન અને દ્વિતીયા એકવચન.

3.

– પ્રથમા એકવચન અને દ્વિતીયા એકવચન.

પ્રશ્ન 8. નીચેનાં રૂપો પૂરાં કરો—

1.

નું તૃતીયા એકવચન – ______

2.

નું તૃતીયા એકવચન – ______

પ્રશ્ન 9. નીચેના શબ્દોનાં સપ્તમી બહુવચનનાં રૂપો લખો—

1.

2.

3.

4.

5.

પ્રશ્ન 10. સાચું કે ખોટું લખો—

1.

‘’ આકારાંત સ્ત્રીલિંગ શબ્દ છે.

2.

‘’ નો અર્થ ગાય છે.

3.

‘’ ઇકારાંત સ્ત્રીલિંગ શબ્દ છે.

4.

‘’ નો અર્થ ગાય છે.

5.

‘’ ઉકારાંત સ્ત્રીલિંગ શબ્દ છે.

6.

પ્રાકૃત ભાષામાં આઠ વિભક્તિઓ હોય છે.