જે નામ શબ્દોથી પુરુષ જાતિનો કે સ્ત્રી જાતિનો બોધ થતો નથી, તેમને નપુંસકલિંગ નામ શબ્દો કહે છે. ઉદાહરણ :- (કમળ), (પાણી), (દાન).
નપુંસકલિંગ શબ્દોની ઓળખ
પ્રાકૃત ભાષામાં નપુંસકલિંગ શબ્દોનાં રૂપો તેમના અંતિમ સ્વર અનુસાર જુદાં જુદાં હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે—
અકારાંત નપુંસકલિંગ – (કમળ)
ઇકારાંત નપુંસકલિંગ – (પાણી)
ઉકારાંત નપુંસકલિંગ – (મધ)
ધ્યાન આપો : નપુંસકલિંગ શબ્દોમાં સામાન્ય રીતે પ્રથમા અને દ્વિતીયા વિભક્તિનાં રૂપો સમાન હોય છે. માત્ર અંતિમ સ્વર જોઈને કોઈ શબ્દનું લિંગ નક્કી ન કરવું જોઈએ. શબ્દનું લિંગ તેના વ્યાકરણિક પ્રયોગ અને શબ્દરૂપ પરથી જાણી શકાય છે.
નપુંસકલિંગ શબ્દોનાં શબ્દરૂપો
અકારાંત નપુંસકલિંગ :
| વિભક્તિ | એકવચન | બહુવચન |
|---|---|---|
| પ્રથમા | , , | |
| દ્વિતીયા | , , | |
| તૃતીયા | , | , , |
| ચતુર્થી | , | , |
| પંચમી | , , , , , | , , , , , , , , |
| ષષ્ઠી | , | |
| સપ્તમી | , | , |
| સંબોધન | ! | ! ! ! |
ઇકારાંત નપુંસકલિંગ :
| વિભક્તિ | એકવચન | બહુવચન |
|---|---|---|
| પ્રથમા | , , | |
| દ્વિતીયા | , , | |
| તૃતીયા | , , | |
| ચતુર્થી | , | , |
| પંચમી | , , , , | , , , , |
| ષષ્ઠી | , | , |
| સપ્તમી | , | |
| સંબોધન | ! | ! ! ! |
ઉકારાંત નપુંસકલિંગ :
| વિભક્તિ | એકવચન | બહુવચન |
|---|---|---|
| પ્રથમા | , , | |
| દ્વિતીયા | , , | |
| તૃતીયા | , , | |
| ચતુર્થી | , | , |
| પંચમી | , , , , | , , , , |
| ષષ્ઠી | , | , |
| સપ્તમી | , | |
| સંબોધન | ! | ! ! ! |
સ્વાધ્યાય – પ્રશ્ન 1. નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર આપો.
નપુંસકલિંગ નામ શબ્દ કોને કહે છે?
પ્રાકૃત ભાષામાં નપુંસકલિંગનાં ત્રણ ઉદાહરણો લખો.
અકારાંત નપુંસકલિંગનું એક ઉદાહરણ આપો.
ઇકારાંત નપુંસકલિંગનું એક ઉદાહરણ આપો.
ઉકારાંત નપુંસકલિંગનું એક ઉદાહરણ આપો.
પ્રશ્ન 2. ખાલી જગ્યા પૂરો.
નો ગુજરાતી અર્થ ______ છે.
નો ગુજરાતી અર્થ ______ છે.
નો ગુજરાતી અર્થ ______ છે.
શબ્દ ______ નપુંસકલિંગ છે.
શબ્દ ______ નપુંસકલિંગ છે.
પ્રશ્ન 3. નીચેના પ્રાકૃત શબ્દોના ગુજરાતી અર્થ લખો.
— __________
— __________
— __________
— __________
— __________
પ્રશ્ન 4. નીચેના ગુજરાતી શબ્દોનાં પ્રાકૃત રૂપો લખો.
કમળ — __________
જળ — __________
મધ — __________
પ્રશ્ન 5. સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો.
સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો
શબ્દનું પ્રથમા એકવચન રૂપ છે—
(ખ) (ગ) (ઘ)
શબ્દનું તૃતીયા એકવચન રૂપ છે—
(ખ) (ગ) (ઘ)
શબ્દનું દ્વિતીયા એકવચન રૂપ છે—
(ખ) (ગ) (ઘ)
શબ્દનું સપ્તમી એકવચન રૂપ છે—
(ખ) (ગ) (ઘ)
શબ્દનું સપ્તમી એકવચન રૂપ છે—
(ખ) (ગ) (ઘ)
પ્રશ્ન 6. નીચેના શબ્દોનાં રૂપો સૂચના મુજબ લખો.
– ષષ્ઠી બહુવચન
– દ્વિતીયા એકવચન
– પ્રથમા એકવચન
પ્રશ્ન 7. નીચેનાં શબ્દરૂપો પૂર્ણ કરો.
| વિભક્તિ | (એકવચન) | (બહુવચન) | ||
|---|---|---|---|---|
| પ્રથમા | ||||
| દ્વિતીયા | ||||
| તૃતીયા | ||||
| ચતુર્થી | ||||
| ષષ્ઠી | ||||
પ્રશ્ન 8. નીચેના શબ્દોને તેમના અંત્ય સ્વરના આધારે વર્ગીકૃત કરો.
, ,
| અકારાંત | ઇકારાંત | ઉકારાંત |
|---|---|---|
પ્રશ્ન 9. નીચેનાં વિધાનોની સામે સાચું કે ખોટું લખો.
અકારાંત નપુંસકલિંગ શબ્દ છે.
ઇકારાંત નપુંસકલિંગ શબ્દ છે.
ઉકારાંત નપુંસકલિંગ શબ્દ છે.
નપુંસકલિંગ શબ્દોમાં પ્રથમા અને દ્વિતીયાનાં રૂપો સામાન્ય રીતે સમાન હોય છે.