જે નામ શબ્દોથી પુરુષ જાતિ અથવા પુરુષવાચક વ્યક્તિ, પ્રાણી કે વસ્તુનો બોધ થાય છે, તેમને પુંલિંગ નામ શબ્દો કહે છે. ઉદાહરણ :- (મનુષ્ય), (દેવ), (પુત્ર), (બાળક), (મુનિ), (સાધુ), (સિંહ), (ઘોડો).
પુંલિંગ શબ્દોની ઓળખ :-
પ્રાકૃતમાં અનેક પુંલિંગ નામ શબ્દોના પ્રથમા એકવચનમાં અંતે ‘’ આવે છે. જેમ કે— , , , , , .
કેટલાક પુંલિંગ શબ્દોના મૂળ રૂપનો અંત , , અથવા થી પણ થઈ શકે છે. જેમ કે—, , , .
ધ્યાન આપો : માત્ર અંતિમ સ્વર જોઈને કોઈ શબ્દનું લિંગ નક્કી કરી શકાતું નથી. શબ્દનું લિંગ તેના વ્યાકરણિક પ્રયોગ અને શબ્દરૂપ પરથી જાણી શકાય છે.
પુંલિંગ શબ્દોના વાક્યપ્રયોગ
। — મનુષ્ય વાંચે છે.
। — બાળક રમે છે.
પુંલિંગ શબ્દરૂપો -
અકારાંત પુંલિંગ :-
| વિભક્તિ | એકવચન | બહુવચન |
|---|---|---|
| પ્રથમા | ||
| દ્વિતીયા | , | |
| તૃતીયા | , | , , |
| ચતુર્થી | , | , |
| પંચમી | , , , , , | , , , , , , , , |
| ષષ્ઠી | , | |
| સપ્તમી | , | , |
| સંબોધન | ! ! ! | ! |
ઇકારાંત પુંલિંગ :-
| વિભક્તિ | એકવચન | બહુવચન |
|---|---|---|
| પ્રથમા | , , , | |
| દ્વિતીયા | , | |
| તૃતીયા | , , | |
| ચતુર્થી | , | , |
| પંચમી | , , , , , | , , , , |
| ષષ્ઠી | , | , |
| સપ્તમી | , | |
| સંબોધન | ! ! | ! ! ! ! |
ઈકારાંત પુંલિંગ :
| વિભક્તિ | એકવચન | બહુવચન |
|---|---|---|
| પ્રથમા | , , , | |
| દ્વિતીયા | , | |
| તૃતીયા | , , | |
| ચતુર્થી | , | , |
| પંચમી | , , , , | , , , , |
| ષષ્ઠી | , | , |
| સપ્તમી | , | |
| સંબોધન | ! ! ! ! |
ઉકારાંત પુંલિંગ :
| વિભક્તિ | એકવચન | બહુવચન |
|---|---|---|
| પ્રથમા | , , , , | |
| દ્વિતીયા | , | |
| તૃતીયા | , , | |
| ચતુર્થી | , | , |
| પંચમી | , , , , | , , , , |
| ષષ્ઠી | , | , |
| સપ્તમી | , | |
| સંબોધન | ! ! | ! ! ! ! ! |
ઊકારાંત પુંલિંગ :
| વિભક્તિ | એકવચન | બહુવચન |
|---|---|---|
| પ્રથમા | , , , , | |
| દ્વિતીયા | , | |
| તૃતીયા | , , | |
| ચતુર્થી | , | , |
| પંચમી | , , , , | , , , , |
| ષષ્ઠી | , | , |
| સપ્તમી | , | |
| સંબોધન | ! | ! ! ! ! ! |
સ્વાધ્યાય - પ્રશ્ન 1. નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર આપો.
પુંલિંગ નામ શબ્દ કોને કહે છે?
પ્રાકૃતમાં અનેક પુંલિંગ શબ્દોના પ્રથમા એકવચનના અંતે કયો સ્વર આવે છે?
પુંલિંગ શબ્દોનાં મૂળ રૂપો કયા કયા સ્વરો પર સમાપ્ત થઈ શકે છે?
શું માત્ર અંતિમ સ્વર જોઈને કોઈ શબ્દનું લિંગ નક્કી કરી શકાય છે?
શબ્દનું લિંગ કયા આધારે જાણી શકાય છે?
પ્રશ્ન 2. ખાલી જગ્યા પૂરો.
પુરુષ જાતિનો બોધ કરાવનાર નામ શબ્દને ______ કહે છે.
પ્રાકૃતમાં અનેક પુંલિંગ શબ્દોના પ્રથમા એકવચનના અંતે ______ આવે છે.
નું પ્રથમા એકવચન ______ છે.
નું દ્વિતીયા એકવચન ______ છે.
નું તૃતીયા એકવચન ______ છે.
પ્રશ્ન 3. નીચેના પ્રાકૃત શબ્દોના ગુજરાતી અર્થ લખો.
— __________
— __________
— __________
— __________
— __________
પ્રશ્ન 4. નીચેના શબ્દોનાં પ્રાકૃત રૂપ લખો.
પુત્ર — __________
બાળક — __________
સાધુ — __________
સિંહ — __________
ઘોડો — __________
પ્રશ્ન 5. નીચેના શબ્દોને તેમના અંત્ય સ્વરના આધારે વર્ગીકૃત કરો.
, , , ,
| અકારાંત | ઇકારાંત | ઈકારાંત | ઉકારાંત | ઊકારાંત | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
પ્રશ્ન 6. સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો.
શબ્દનું પ્રથમા એકવચન રૂપ છે—
(ખ) (ગ) (ઘ)
શબ્દનું દ્વિતીયા એકવચન રૂપ છે—
(ખ) (ગ) (ઘ)
શબ્દનું તૃતીયા એકવચન રૂપ છે—
(ખ) (ગ) (ઘ)
શબ્દનું સપ્તમી એકવચન રૂપ છે—
(ખ) (ગ) , (ઘ)
શબ્દનું દ્વિતીયા એકવચન રૂપ છે—
(ખ) (ગ) (ઘ)
પ્રશ્ન 7. નીચેનાં શબ્દરૂપો પૂર્ણ કરો.
| વિભક્તિ | (એકવચન) | (બહુવચન) |
|---|---|---|
| પ્રથમા | ||
| દ્વિતીયા | ||
| તૃતીયા | ||
| ચતુર્થી | ||
| ષષ્ઠી | ||
| સપ્તમી | , |
પ્રશ્ન 8. નીચેના શબ્દોનાં રૂપો સૂચના અનુસાર લખો.
– ષષ્ઠી બહુવચન
– તૃતીયા એકવચન
– સપ્તમી બહુવચન
– દ્વિતીયા એકવચન