ಯಾವ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣಿಗೆ ಯಾವುದಾದರೂ ವಸ್ತುವನ್ನು ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅಥವಾ ಯಾರಿಗಾಗಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಅದನ್ನು ಸಂಪ್ರದಾನ ಕಾರಕ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಸಂಪ್ರದಾನ ಕಾರಕದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚತುರ್ಥೀ ವಿಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
। — ತಾಯಿಯು ಬಾಲಕನಿಗೆ ಹಣ್ಣನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾಳೆ.
ಇಲ್ಲಿ ‘’ ಎಂದರೆ ಯಾರಿಗೆ ಹಣ್ಣನ್ನು ಕೊಡಲಾಗುತ್ತಿದೆಯೋ ಅವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಪ್ರದಾನ ಕಾರಕ ಮತ್ತು ಚತುರ್ಥೀ ವಿಭಕ್ತಿ ಇದೆ.
ಚತುರ್ಥೀ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಯೋಗಗಳು :-
1. ದಾನ ಅಥವಾ ಕೊಡುವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ :-
। — ಬಾಲಕನು ಬಡವನಿಗೆ ಊಟವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ.
। — ಗೃಹಸ್ಥನು ಸಾಧುಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ.
2. ಯಾರಿಗಾಗಿಯಾದರೂ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡುವ ಅಥವಾ ಹಿತದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ :-
। — ಸಜ್ಜನನು ಜನರ ಹಿತವನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾನೆ.
। — ಸಜ್ಜನನು ಜೀವದಯೆಗಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ.
3. ಉದ್ದೇಶ ಅಥವಾ ಪ್ರಯೋಜನದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ :-
। — ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು ಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಪರಿಶ್ರಮಪಡುತ್ತಾನೆ.
। — ಮುನಿಯು ಸಮಾಧಿಗಾಗಿ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
4. ಇಚ್ಛೆ ಅಥವಾ ಮಂಗಳಕಾಮನೆಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ :-
। — ಸಜ್ಜನನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಸುಖವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ.
। — ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಸುಖವಾಗಲಿ.
5. ನಮಸ್ಕಾರ ಅಥವಾ ವಂದನೆಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ :-
। — ಅರಿಹಂತರಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.
। — ಸಿದ್ಧರಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.
। — ಸಾಧುಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.
6. ‘’ ಎಂಬುದರ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ :- ‘’ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಪ್ತ, ಸಮರ್ಥ ಅಥವಾ ಯೋಗ್ಯ ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿದ್ದಾಗ ಚತುರ್ಥೀ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರಯೋಗ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
। — ಸಾಧುವು ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
7. ಕ್ರೋಧ, ದ್ವೇಷ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ :-
। — ಮಿಥ್ಯಾದೃಷ್ಟಿಯು ಧರ್ಮವನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಾನೆ.
। — ದುಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸಜ್ಜನನ ಮೇಲೆ ಕೋಪಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
8. ಯಾರಿಗಾದರೂ ಹೇಳುವ ಅಥವಾ ತಿಳಿಸುವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ :-
। — ಗುರುಗಳು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
। — ಉಪಾಧ್ಯಾಯರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಚತುರ್ಥೀ ವಿಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಸೂತ್ರ :-
ಯಾರಿಗೆ ಕೊಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ?
ಯಾರಿಗಾಗಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ?
ಯಾವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ?
ಯಾವುದರ ಇಚ್ಛೆ ಅಥವಾ ಮಂಗಳಕಾಮನೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ?
ಯಾರಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ?
ಯಾರ ಮೇಲೆ ಕ್ರೋಧ ಅಥವಾ ದ್ವೇಷವಿದೆ?
ನೆನಪಿಡಬೇಕಾದ ಸೂತ್ರ— ಯಾರಿಗೆ ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಯಾರಿಗಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತದೆಯೋ ಅಥವಾ ಯಾರ ಕುರಿತು ಯಾವುದಾದರೂ ಭಾವನೆ ಇರುತ್ತದೆಯೋ, ಅಲ್ಲಿ ಚತುರ್ಥೀ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರಯೋಗ ಕಂಡುಬರಬಹುದು.
ಗಮನಿಸಿ— ಕೇವಲ ಶಬ್ದದ ರೂಪ ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯಯದಿಂದ ಕಾರಕವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಡಿ. ಕ್ರಿಯಾಪದ, ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿನ ಪದಗಳ ಸಂಬಂಧವನ್ನೂ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಿ.
ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು :-
ಪ್ರಶ್ನೆ 1. ಸರಿಯಾದ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಆರಿಸಿ—
ಸಂಪ್ರದಾನ ಕಾರಕದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಾವ ವಿಭಕ್ತಿ ಇರುತ್ತದೆ?
ದ್ವಿತೀಯಾ (ಖ) ಚತುರ್ಥೀ (ಗ) ಪಂಚಮೀ (ಘ) ತೃತೀಯಾ
‘ ’ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ‘’ ಯಾವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ?
ಕರ್ಮವನ್ನು (ಖ) ಕರ್ತೃವನ್ನು (ಗ) ಸಾಧನವನ್ನು (ಘ) ನಮಸ್ಕಾರ ಪಡೆಯುವವರನ್ನು
‘’ ಎಂಬುದರ ಅರ್ಥ—
ಜ್ಞಾನದಿಂದ (ಖ) ಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ (ಗ) ಜ್ಞಾನದ (ಘ) ಜ್ಞಾನವನ್ನು
‘’ ಎಂಬುದರ ಒಂದು ಅರ್ಥ—
ಪರ್ಯಾಪ್ತ (ಖ) ಇಲ್ಲದೆ (ಗ) ಜೊತೆ (ಘ) ಇದು
‘’ ಎಂಬುದರ ಅರ್ಥ—
ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗಾಗಿ/ಜೀವಿಗಳ (ಖ) ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ದೆಸೆಯಿಂದ (ಗ) ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಂದ
ಪ್ರಶ್ನೆ 2. ಸರಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿಸಿ ಬರೆಯಿರಿ—
| ಪ್ರಾಕೃತ ರೂಪ | ಅರ್ಥ | ಸರಿಯಾದ ಜೋಡಿಯನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ |
|---|---|---|
| 1. | (ಕ) ಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ | |
| 2. | (ಖ) ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ | |
| 3. | (ಗ) ಅರಿಹಂತರಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ | |
| 4. | (ಘ) ಬಡವರಿಗೆ | |
| 5. | (ಙ) ಸಮಾಧಿಗಾಗಿ |
ಪ್ರಶ್ನೆ 3. ಬಿಟ್ಟ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ತುಂಬಿರಿ—
ಸಂಪ್ರದಾನ ಕಾರಕದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ______ ವಿಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
______ । (ಬಾಲಕ)
______ । (ಜ್ಞಾನ)
______ । (ಅರಿಹಂತ)
______ । (ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು)
ಪ್ರಶ್ನೆ 4. ಚತುರ್ಥೀ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ— ಕೆಳಗಿನ ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಚತುರ್ಥೀ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಯಾವ ಪ್ರಯೋಗವಿದೆ—ದಾನ, ಉದ್ದೇಶ, ಇಚ್ಛೆ, ನಮಸ್ಕಾರ ಅಥವಾ ದ್ವೇಷ?
।
।
।
।
।
ಪ್ರಶ್ನೆ 5. ಕನ್ನಡದಿಂದ ಪ್ರಾಕೃತಕ್ಕೆ ಅನುವಾದ ಮಾಡಿ—
ಬಾಲಕನು ಬಡವನಿಗೆ ಊಟವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ.
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು ಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಪರಿಶ್ರಮಪಡುತ್ತಾನೆ.
ಅರಿಹಂತರಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.
ಸಜ್ಜನರು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಸುಖವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.
ಉಪಾಧ್ಯಾಯರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ.