ಪ್ರಾಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ‘ಮಾಡಬೇಕು’, ‘ಆಗಬೇಕು’, ‘ಮಾಡಲ್ಪಡಬೇಕು’ ಮುಂತಾದ ಭಾವಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ವಿಧ್ಯರ್ಥ ಕೃದಂತವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಮೂಲಕ ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯದ ಅವಶ್ಯಕತೆ, ಕರ್ತವ್ಯ ಅಥವಾ ಯೋಗ್ಯತೆ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.
ವಿಧ್ಯರ್ಥ ಕೃದಂತವನ್ನು ಭಾವೇ ಪ್ರಯೋಗ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಣಿ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಕರ್ತರಿ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ವಿಧ್ಯರ್ಥ ಕೃದಂತದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು— ವಿಧ್ಯರ್ಥ ಕೃದಂತವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಧಾತುಗಳಿಗೆ ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ—
/
ನಿಯಮಗಳು :—
ಅಕಾರಾಂತ ಧಾತುಗಳಿಗೆ ವಿಧ್ಯರ್ಥ ಕೃದಂತದ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದಾಗ ಅಂತಿಮ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಥವಾ ಆಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.
ವಿಧ್ಯರ್ಥ ಕೃದಂತವನ್ನು ಭಾವೇ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದಾಗ ಕರ್ತೃವಿಗೆ ತೃತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.
ಈ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ವಿಧ್ಯರ್ಥ ಕೃದಂತದ ರೂಪವು ಯಾವಾಗಲೂ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಇದರ ರೂಪಗಳು ಶಬ್ದದಂತೆಯೇ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.
ವಿಧ್ಯರ್ಥ ಕೃದಂತದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ, ವಚನ ಮತ್ತು ವಿಭಕ್ತಿಗಳ ಬದಲಾವಣೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.
ವಿಧ್ಯರ್ಥ ಕೃದಂತದ ರೂಪಗಳು—
| ಧಾತು | ಪ್ರತ್ಯಯ | ಪ್ರಾಕೃತ ರೂಪ | ಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ |
|---|---|---|---|
| (ನಗು) | ನಗಲ್ಪಡಬೇಕು | ||
| ನಗಲ್ಪಡಬೇಕು | |||
| ನಗಲ್ಪಡಬೇಕು | |||
| ನಗಲ್ಪಡಬೇಕು | |||
| ನಗಲ್ಪಡಬೇಕು |
ಇತರ ಧಾತುಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳು—
| ಧಾತು | ಪ್ರಾಕೃತ ರೂಪ | ಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ |
|---|---|---|
| (ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳು) | ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳಲ್ಪಡಬೇಕು | |
| ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳಲ್ಪಡಬೇಕು | ||
| ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳಲ್ಪಡಬೇಕು | ||
| (ಅರಳು) | ಅರಳಲ್ಪಡಬೇಕು | |
| ಅರಳಲ್ಪಡಬೇಕು |
ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗ— ವಿಧ್ಯರ್ಥ ಕೃದಂತವನ್ನು ಭಾವೇ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುವವನಿಗೆ ತೃತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೃದಂತವು ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.
ಉದಾಹರಣೆ—
। — ಸಾಧುವಿನಿಂದ ಧರ್ಮವು ಪಾಲಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು.
। — ಶ್ರಾವಕನಿಂದ ಗುರುವು ವಂದಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು.
। — ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಿಂದ ಪ್ರಾಕೃತ ಗ್ರಂಥವು ಓದಲ್ಪಡಬೇಕು.
ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿ—
ವಿಧ್ಯರ್ಥ ಕೃದಂತದಲ್ಲಿ ‘ಬೇಕು’ ಅಥವಾ ‘ಯೋಗ್ಯ’ ಎಂಬ ಭಾವವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಭಾವೇ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಕರ್ತೃವು ತೃತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.
ವಿಧ್ಯರ್ಥ ಕೃದಂತದ ರೂಪವು ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.
ಅರ್ಧಮಾಗಧಿ ಪ್ರಾಕೃತದಲ್ಲಿ ಅಕಾರಾಂತ ಧಾತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಪ್ರಯೋಗವೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ—, .
ನೆನಪಿಡಿ—
ವಿಧ್ಯರ್ಥ ಕೃದಂತ = ಮಾಡಬೇಕು / ಮಾಡಲ್ಪಡಬೇಕು / ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು = , , , , .
ಅಭ್ಯಾಸ :- ಪ್ರಶ್ನೆ 1. ಸರಿಯಾದ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಆರಿಸಿ—
ವಿಧ್ಯರ್ಥ ಕೃದಂತವು ಯಾವ ಭಾವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ?
ಕಾರ್ಯವು ಮುಗಿಯುವುದನ್ನು (ಖ) ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುವ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಅಥವಾ ಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನು
ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು (ಘ) ಕಾರ್ಯದ ಸ್ಥಳವನ್ನು
ವಿಧ್ಯರ್ಥ ಕೃದಂತದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು—
, (ಖ) ,
, , , , (ಘ) ,
ಎಂಬುದರ ಅರ್ಥ—
ನಗುತ್ತಿರುವ (ಖ) ನಗುವುದಕ್ಕಾಗಿ (ಗ) ನಗಲ್ಪಡಬೇಕು (ಘ) ನಕ್ಕು
ಭಾವೇ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಕರ್ತೃವಿಗೆ ಯಾವ ವಿಭಕ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ?
ಪ್ರಥಮಾ (ಖ) ದ್ವಿತೀಯಾ (ಗ) ತೃತೀಯಾ (ಘ) ಚತುರ್ಥೀ
ವಿಧ್ಯರ್ಥ ಕೃದಂತದ ರೂಪವು ಯಾವ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ವಚನದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ?
ಪುಲ್ಲಿಂಗ ಏಕವಚನ (ಖ) ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ಏಕವಚನ
ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ ಏಕವಚನ (ಘ) ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ ಬಹುವಚನ
ಪ್ರಶ್ನೆ 2. ಸರಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿಸಿ ಬರೆಯಿರಿ—
| ‘ಅ’ ಪಟ್ಟಿ | ‘ಬ’ ಪಟ್ಟಿ | ಸರಿಯಾದ ಜೋಡಿಯನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ |
|---|---|---|
| 1. | (ಕ) ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳಲ್ಪಡಬೇಕು | |
| 2. | (ಖ) ಅರಳಲ್ಪಡಬೇಕು | |
| 3. | (ಗ) ನಗಲ್ಪಡಬೇಕು | |
| 4. | (ಘ) ನಗಲ್ಪಡಬೇಕು | |
| 5. | (ಙ) ನಗಲ್ಪಡಬೇಕು |
ಪ್ರಶ್ನೆ 3. ಬಿಟ್ಟ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ತುಂಬಿರಿ—
ವಿಧ್ಯರ್ಥ ಕೃದಂತದಿಂದ ಕಾರ್ಯದ ಅವಶ್ಯಕತೆ, ಕರ್ತವ್ಯ ಅಥವಾ ______ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.
ವಿಧ್ಯರ್ಥ ಕೃದಂತದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಲ್ಲಿ ______ ಮತ್ತು ______ ಸಹ ಬರುತ್ತವೆ.
ಭಾವೇ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಕರ್ತೃವಿಗೆ ______ ವಿಭಕ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.
ವಿಧ್ಯರ್ಥ ಕೃದಂತದ ರೂಪವು ______ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.
ಧಾತುವಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದಾಗ ______ ರೂಪವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ 4. ಸರಿ ಅಥವಾ ತಪ್ಪು ಬರೆಯಿರಿ—
ವಿಧ್ಯರ್ಥ ಕೃದಂತದಲ್ಲಿ ‘ಬೇಕು’ ಎಂಬ ಭಾವವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ವಿಧ್ಯರ್ಥ ಕೃದಂತವನ್ನು ಕರ್ತರಿ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ವಿಧ್ಯರ್ಥ ಕೃದಂತದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ, ವಚನ ಮತ್ತು ವಿಭಕ್ತಿಗಳ ಬದಲಾವಣೆ ಆಗುತ್ತದೆ.
ವಿಧ್ಯರ್ಥ ಕೃದಂತದ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ.
ಅರ್ಧಮಾಗಧಿ ಪ್ರಾಕೃತದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಪ್ರಯೋಗವೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ 5. ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಾಕೃತ ರೂಪಗಳ ಕನ್ನಡ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ—
ಪ್ರಶ್ನೆ 6. ಕೆಳಗಿನ ಧಾತುಗಳಿಂದ ವಿಧ್ಯರ್ಥ ಕೃದಂತದ ರೂಪಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ—
ಪ್ರಶ್ನೆ 7. ಕನ್ನಡದಿಂದ ಪ್ರಾಕೃತಕ್ಕೆ ಅನುವಾದ ಮಾಡಿ—
ರಾಜನಿಂದ ನಗಲ್ಪಡಬೇಕು.
ಸಾಧುವಿನಿಂದ ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳಲ್ಪಡಬೇಕು.
ಕಮಲದಿಂದ ಅರಳಲ್ಪಡಬೇಕು.
ಶ್ರಾವಕನಿಂದ ಧರ್ಮವು ಪಾಲಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು.
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಿಂದ ಪ್ರಾಕೃತ ಗ್ರಂಥವು ಓದಲ್ಪಡಬೇಕು.
ಪ್ರಶ್ನೆ 8. ಕೆಳಗಿನ ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ವಿಧ್ಯರ್ಥ ಕೃದಂತವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಬರೆಯಿರಿ—
।
।
।
।
।